+ دموکراسي علي(ع)

«اميرالمؤمنين با خوارج در منتهي درجه ي آزادي و دموکراسي رفتار کرد . او خليفه است و آنها رعيتش ، هر گونه اعمال سياستي برايش مقدور بود اما او زندانشان نکرد و شلاقشان نزد و حتي سهميه آنان را از بيت المال قطع‏ نکرد ، به آنها نيز همچون ساير افراد مي‏نگريست . اين مطلب در تاريخ‏ زندگي علي عجيب نيست اما چيزي است که در دنيا کمتر نمونه دارد . آنها در همه جا در اظهار عقيده آزاد بودند و حضرت خودش و اصحابش با عقيده‏ آزاد با آنان روبرو مي‏شدند و صحبت مي‏کردند ، طرفين استدلال مي‏کردند ،استدلال يکديگر را جواب مي‏گفتند .شايد اين مقدار آزادي در دنيا بي‏سابقه باشد که حکومتي با مخالفين خود تا اين درجه با دموکراسي رفتار کرده باشد . مي‏آمدند در مسجد و در سخنراني‏ و خطابه علي پارازيت ايجاد مي‏کردند . روزي علي اميرالمؤمنين بر منبر بود . مردي آمد و سئوالي کرد . علي بالبديهة جواب گفت . يکي از خارجيها از بين مردم فرياد زد : قاتله الله‏ ما افقهه ( خدا بکشد اين را ، چقدر دانشمند است ) ، ديگران خواستند متعرضش شوند اما علي فرمود رهايش کنيد او به من تنها فحش داد .
خوارج در نماز جماعت به علي اقتدا نمي‏کردند زيرا او را کافر مي‏پنداشتند . به مسجد مي‏آمدند و با علي نماز نمي‏گذاردند و احيانا او را مي‏آزردند .  »

از  جاذبه و دافعه علي عليه‏السلام
نوشته ي متفکر شهيد استاد مرتضي مطهري